5 jier


Dyn bern:
  • komt it einstadium fan de taalûntwikkeling mear yn sicht. Sa’n trijekwart fan wat it bern seit kinne ûnbekinden al goed ferstean.
  • praat mei mear strukteur. De algemiene struktuer fan de taal of talen krije foarm; wurden wurde hieltyd mear ta sinnen foarme.
  • Fan in goede  grammatika is noch gjin sprake. Bern fan dizze leeftyd tinke logysk nei en meitsje fouten by it bûgjen fan tiidwurden as ‘falte’ y.p.f. foel.
  • kin somtiden noch wurden yn meardere talen yn ien sin brûke. Dat komt om’t it bern noch hieltyd mei de talen oan it eksperimentearjen is.
  • Ek persoanlike foarnamwurden, sa as ik, do, wy, binne noch dreech foar in beuker. Guon bern neamme harsels dêrtroch by eigen namme.
  • kin it bern eksperimentearje mei taal en talen it rollenspul en dêrby hieltyd better rekken hâlde mei dyjinne dy’t tsjin harren praat.
  • kin syn taalgebrûk hieltyd mear oanpasse oan de persoan wêr’t se mei prate. Bern dy’t fanôf de berte twa talen tagelyk leare kenne, as se in jier as 5, 6 binne,  eins foar alle begripen de wurden yn beide talen.

Tips:

Ferbetterje sinnen freonlik

It bern leart op in kreative wize in taal of meardere talen te brûken yn it deistich libben. Ferbetterje dêrom de flaterkes dy’t it bern makket op in freonlike wize, dat wurket foar it bern bemoedigjend en stimulearjend om te praten en dermei troch te setten.

Stimulearje rollenspul, mar fergjit de Fyske taal net

Beukers fiere graach rollenspullen út.  Dit dogge sy faak yn it Nederlânsk, omdat sy tonielspylje. Dat is hiel normaal, mar stimulearje ek tonielspul in it Frysk, troch sels bygelyks it Fryske pesonaasje te spyljen.

Wês ynteresearre in talen

Lit it bern merke datsto yntresearre bist en it leuk fynst dat hy of sy safolle mei taal/talen dwaande is. Praat, sjong en lês thús in protte mei it bern en doch dit safolle mooglik yn de minderheidstaal (byg. Frysk, in streektaal of dialekt). It bern komt op dizze leeftyd mear yn oanrekkeing mei de bûten wrâld en dêrtroch ek mei de mearderheidstaal (Nederlânsk). Foar de ferwerving fan meardere talen is in stimulâns yn de minderheidstaal fan belang.

Unthâld dat elts bern unyk is en op eigen tempo himsels ûntwikkelet.
 


Jouw kind:
  • komt het eindstadium van de taalontwikkeling meer in zicht. Ongeveer driekwart van wat het kind zegt kunnen onbekenden al goed verstaan.
  • spreekt meer met structuur. De algemene structuur van de taal / talen krijgt vorm; woorden worden steeds  meer tot zinnen gevormd.
  • Van een goede  grammatica is nog geen sprake. Kinderen van deze leeftijd denken logisch na en maken bij het vervoegen van werkwoorden fouten als ‘valte’ i.p.v. viel.
  • Het kind kan nog soms nog woorden in meerdere talen in één zin gebruiken. Dat komt omdat het kind nog steeds met de talen aan het experimenteren is.
  • Ook persoonlijke voornaamwoorden, zoals ik, jij, wij, zijn nog lastig voor een kleuter. Sommige kinderen noemen zichzelf daardoor bij eigen naam.
  •  kan het kind experimenteren met taal en talen en daarbij steeds  beter rekening houden  met hun gesprekspartner. Het kind kan zijn taalgebruik steeds  meer aanpassen aan de persoon  waarmee ze spreken. Kinderen die vanaf de geboorte  twee talen tegelijk leren kennen, als ze een jaar of 5, 6 zijn, eigenlijk voor alle begrippen de woorden in beide talen.


Tips:

Verbeter zinnen vriendelijk

Het kind leert op een creatieve manier een taal of meerdere talen te gebruiken in het dagelijks leven.
Verbeter daarom de foutjes die het kind maakt op een vriendelijke manier, dat werkt voor het kind bemoedigend en stimulerend om te praten en daarmee door te gaan.

Stimuleer rollenspel, maar vergeet de Friese taal niet

Kleuters voeren graag rollenspelen uit. Dit doen zij vaak in het Nederlands, omdat zij toneelspelen. Dat is heel normaal, maar stimuleer ook toneelspel in het Fries, door zelf bijvoorbeeld de Friese personage te spelen.

Wees geïnteresseerd in talen

Laat het kind merken dat je geïnteresseerd bent en het leuk vindt dat hij of zij zoveel met taal/ talen bezig is. Praat, zing en lees  thuis veel met het kind en doe dit zoveel mogelijk  in de minderheidstaal (bijv. Fries, een streektaal of dialect). Het kind komt op deze leeftijd meer in aanraking met de buiten wereld en daardoor ook met de meerderheidstaal (Nederlands). Voor de verwerving van meerdere talen is een stimulans in de minderheidstaal van belang.

Onthoud dat elk kind uniek is en op eigen tempo zichzelf ontwikkelt.

Kijk op de taalgroeimeter voor meer informatie.
 

Klik hier voor de folder 'Talen kleuren je leven' 

 

Jou dy op foar de Tomke nijsbrief en bliuw op de hichte!
Alle moannen in nij Tomke aventoer!

Stjoer in digitale kaart fan Tomke!